Schoon water in Beijum en Lewenborg

Eindelijk is het er dan: het nieuwe waterstructuurplan Noorddijk. Zeer ambitieus en opgesteld vanuit een duurzaam ontwikkelingsperspectief. De waterkwaliteit neemt flink toe. Plant en dier zullen daar hun voordeel bij hebben. En dus de bewoners ook. Lewenborg wordt in 2009 al aangesloten, Beijum volgt in 2010. Daarna zijn Ulgermaborg en de Hunze aan de beurt.

Belangrijkste veranderingen in het nieuwe structuurplan zijn dat de bron van al het water niet meer de aanvoer van Boterdiepwater is, maar dat hemelwater wordt opgevangen en wordt gebufferd in het natuurgebied. Als er al extra water naar het gebied moet, kiest men straks voor het veel schonere Damsterdiepwater. Rioolstelsels worden zo veel mogelijk ontkoppeld zodat overstort wordt uitgesloten of beperkt. Verder worden er twee nieuwe helofytenfilters aangelegd. Het heeft lang geduurd, maar het eindresultaat is zeer veelbelovend.

Complexe waterhuishouding
Regelmatig is de vraag gesteld waarom het proces zo lang heeft moeten duren. Nam Waterschap Noorderzijlvest het stedelijk waterbeheer eigenlijk wel serieus? Of kozen ze liever voor makkelijk scoren met mooie projecten als noodbergingsgebieden en het Lauwersmeer? Feit is wel dat Noorddijk qua waterhuishouding een complex stadsdeel is omdat het nagenoeg verstoken is van schoonwateraanvoer. Een probleem dat in de zuidelijke stadswijken, gelegen aan de Drentse Aa en het Hoornse Diep nauwelijks speelt. De enige schoonwaterbron van Noorddijk is regenwater. Daarom is er voor gekozen een manier te ontwikkelen om dit hemelwater, het zogenaamde gebiedseigen water, maximaal te gebruiken voor het gebied zelf. In de eerste plaats moet je dan zorgen dat je zoveel mogelijk water opvangt. Vervolgens moet je kijken hoe en waar je buffervoorraden aanlegt, dus waar sla je al dat water op. Tot slot moet al dat water wel in beweging blijven, want stilstaand water is binnen de kortste keren dood water. Al met al geen gemakkelijke puzzel. 

Breuk met verleden Tot voor kort werd de waterhuishouding zo afgestemd dat het watersysteem vooral de landbouw kon bedienen. Dat betekende in het voorjaar water afvoeren zodat de boeren snel met zware trekkers het land opkonden. In de zomer was er geen voorraad, dus werd het water van ver gehaald. Oftewel: de sluis nabij de voormalige Intratuin werd opengezet en vuil Boterdiepwater stroomde het gebied in. In het nieuwe plan kijkt men veel meer naar de onderlinge samenhang van de waterpartijen en hun ecologie. Geïsoleerde watersystemen (bijvoorbeeld vijvers) worden met elkaar verbonden. Er blijft voldoende water in het systeem voor een gemiddelde, normale zomer. Alleen bij droogte wordt er gebiedsvreemd water binnengelaten. Echter, dan niet meer uit het Boterdiep maar uit het veel schonere Damsterdiep.

Andere stromingsrichting Nu nog stroomt er Boterdiepwater bij Intratuin het gebied binnen en wordt dat water uiteindelijk over de stuw bij het Boegbeeld (voormaligeWegafarm) afgevoerd naar het gemaal Grondzijl aan de Rijksweg en daar het Damsterdiep weer ingepompt. Het water stroomt nu van hoog naar laag. In de nieuwe situatie wordt regenwater opgevangen en vastgehouden in het natuurpark Kardinge. Er zal minder hoogteverschil zijn en daarom zijn er pompen nodig voor het circuleren van het water. Wel zal er straks meer peilfluctuatie zijn: ’s winters staat het water beduidend hoger dan in de zomer. Er komen straks twee hoofdstromen in het gebied: de aanvoer van vers water komt van achter uit het gebied (globaal vanaf de Noorddijkerweg) en komt langs Elema’s pad richting zwemplas. Eén stroom buigt dan af naar Lewenborg en gaat daar vervolgens de Lewenborgsingel doorspoelen, de andere stroom brengt helder water naar Beijum, waar het via de Zuidwending weer naar achter in het gebied stroomt.

Meer en schoner water
Nu nog verdwijnt het meeste regenwater via de goten in het riool. Doodzonde, want regenwater is schoon water. Bovendien zit aan deze wijze van afvoer een heel groot nadeel: indien er zo’n grote plensbui plaatsvindt dat het riool het water niet aan kan, vindt er overstort plaats. De riolen legen dan in het oppervlaktewater. In Beijum gebeurt dat in de Zuidwending, in Lewenborg in sommige vijvers. Behalve troebel water en stank is het zichtbare gevolg ook altijd massale vissterfte als gevolg van zuurstofgebrek. Om meer hemelwater te kunnen opvangen, gaat men kijken waar men gescheiden rioolstelsels kan toepassen. Dus een buis voor douche, wasmachine en toilet, en een aparte buis voor de dakgoot en putten. Dat schone regenwater wordt vervolgens benut.
Wilde men vroeger rioolbuizen nog wel eens half vol laten staan, tegenwoordig pompt men rioolbuizen helemaal leeg. Daardoor neemt de buffercapaciteit van het rioolstelsel toe, waardoor de kans op overstort aanzienlijk afneemt. Door die maatregel is het mogelijk bepaalde overstorten nu al af te koppelen.  Verder gaat Woningbouwvereniging In in Lewenborg 1 hectare groene daken aanleggen als waterbuffer.

De totale kosten van uitvoering van het waterstructuurplan bedragen circa 10 miljoen euro. Het heeft te lang geduurd, maar op het resultaat valt weinig af te dingen.

Kardingerplas
Een status aparte is weggelegd voor de Kardingerplas. In de Regiokrant Groningen hebben we al vaker aandacht besteed aan de abominabele kwaliteit van dat zwemwater: de pruttelende algenpot. De gemeente is gevoelig voor de vele en luide klachten. In de toekomst vindt aanvoer plaats vanuit het watersysteem Noorddijk. De plas blijft dan verschoond van Boterdiepwater. Maar de tijd dringt. Een nieuw zwemseizoen staat al weer voor de deur. Op dit moment vindt er overleg plaats tussen de gemeente, provincie, het waterschap en Bewoners Organisatie Beijum om vooruitlopend op het nieuwe structuurplan nu het zwemwater te regelen. Desnoods voorlopig met lapmiddelen als geforceerde doorstroming of leidingwater toevoegen. De werkgroep Groen & Grijs van de BOB vervult hierin de voortrekkersrol.

Damsterdiep <--> Boterdiep
Het water dat straks door stadsdeel Noorddijk stroomt zal veel schoner zijn. Dat komt voor een groot deel omdat er geen Boterdiepwater meer dit gebied zal worden binnen gelaten. Want Boterdiepwater is lang niet schoon, omdat het in verbinding staat met het Van Starkenborghkanaal. Dat is de boosdoener, want daar stroomt IJsselmeerwater doorheen. Eerst wordt dat water vervuild door wat de rivieren aanvoeren (bijvoorbeeld door de Rijn met zijn kalimijnen), vervolgens wordt het opgewarmd door de ondiepe Friese meren. En tegen de tijd dat dit fosfaatrijke boezemwater hier binnen wordt gelaten staat het al in bloei door massale algengroei. Met als gevolg groen water en mogelijk zuurstoftekort.
Het Damsterdiep daarentegen verzorgt de afvoer van het eigen achterliggende gebied. In de zomer bloeit er krabbenscheer in het Damsterdiep, een indicatie dat het water zeer schoon is. In tijden van droogte wordt er straks Damsterdiepwater binnen gelaten.

Regiokrant Groningen - 25 mei 2009